Jan Szyszko

Jeszcze raz o Puszczy Białowieskiej

W ostatnich czterech miesiącach ubiegłego roku odbyły się trzy rozprawy przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie 6-441/17R – Puszcza Białowieska z powodu skargi Komisji Europejskiej przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej. Komisja Europejska na skutek oskarżeń ze strony kół lewacko liberalnych, również zagranicznych, zarzuciła Polsce, że wycina dla zysku drzewa w obszarze Natura 2000 PLC200004 Puszcza Białowieska powodując tym zagrożenie siedlisk i gatunków ważnych dla Unii Europejskiej wyznaczonych w ramach sieci Natury 2000. Komisja w uzasadnieniu powołuje się na unikatowość Puszczy Białowieskiej z uwagi na „pierwotność” istniejących tam drzewostanów sugerując jakoby nie były tknięte ręka człowieka. Sprawie tej nadano wielki rozgłos w krajowych i zagranicznych środkach społecznego przekazu informując, iż Polska  „wycina” ostatnią Puszczę z lasami pierwotnymi  a celem tej „wycinki” jest jedynie zysk, za co Polska winna się wstydzić.

Prawda o stanie formalno prawnym Puszczy Białowieskiej

Puszcza Białowieska to perła przyrodnicza. To dziedzictwo kulturowe miejscowej ludności, polskiego modelu leśnictwa, polskiego łowiectwa i polskiej myśli ochrony przyrody kreowanej od setek lat. Puszcza Białowieska po stronie polskiej obejmuje obszar o powierzchni  60348 hektarów z czego 9783 ha stanowi Białowieski Park Narodowy powstały głównie z lasów o znanej historii użytkowania. Pozostałą część zajmują trzy nadleśnictwa gospodarcze, a mianowicie nadleśnictwo Browsk  (19392 ha), nadleśnictwo Białowieża (12 144 ha) i nadleśnictwo Hajnówka (19026 ha). To jeden z najlepiej udokumentowanych pod względem historii użytkowania obszarów leśnych. Przykładem są istniejące mapy związane z użytkowaniem tego obszaru od początków XVI wieku do początków wieku dwudziestego jak też dokładne dziesięcioletnie plany urządzana lasu z dokładnymi mapami od roku 1932.  W roku 2008 cały obszar polskiej części Puszczy Białowieskiej włączono do sieci Natura 2000 ze względu na występowanie takich siedlisk leśnych ważnych dla UE jak grądy (63.08 % powierzchni), bory i lasy bagienne (4.35% powierzchni) i lasy łęgowe (0.1% powierzchni) oraz występowanie tam takich gatunków tych siedlisk jak dzięcioł białogrzbiety, dzięcioł trójpalczasty, sóweczka, włochatka, bogatek wspaniały, zgniotek cynobrowy i wiele innych. Według  Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych zasobność rosnących drzewostanów w roku 2008 kształtowała się na poziomie 21 milionów metrów sześciennych, przy pozyskaniu drewna z sadzonych w przeszłości, starzejących się drzewostanów, na poziomie około 150 tys. metrów sześciennych rocznie. Ten sposób użytkowania zapewniał trwałość występującej struktury siedlisk jak też występujących tam gatunków. Zgodnie z prawem wynikającym z włączeniem Puszczy Białowieskiej do sieci Natura 2000 obowiązkiem Polski była i jest ochrona istniejącego stanu siedlisk i gatunków z momentu włączenia jej do sieci Natura 2000.

Komisja Europejska i losy Puszczy Białowieskiej w latach 2008-2015.

Po włączeniu Puszczy Białowieskiej do sieci Natura 2000, ruchy ekocentryczne rozpoczęły rozpowszechniać informacje, że Puszcza Białowieska to najlepiej zachowane „lasy pierwotne” w Europie a jako nietknięte ręką człowieka należy je chronić właśnie przed człowiekiem, zaprzestając jakiejkolwiek użytkowania. Mieszkaniec Puszczy i główny autor kształtu zasobów przyrodniczych Puszczy, a więc leśnik, został wykreowany jako największy wróg Puszczy a najwyższą formą ochrony stał się zakaz wycinania drzew. Rozpowszechniane kłamliwe informacje, osiągnęły zaplanowany skutek w skali, również międzynarodowej. Mieszkaniec Puszczy i pracujący tam leśnik zaczął być postrzegany jako barbarzyńca wycinający dla pieniędzy ostatnią „nietkniętą ręką człowieka” dziewiczą Puszczę. Kierowane równocześnie do Komisji Europejskiej  skargi, że wycinka dziewiczej Puszczy spowoduje zanik siedlisk i gatunków ważnych z punktu widzenia Natury 2000 spowodowały to że Komisja Europejska zaczęła wywierać presję i domagać się zmniejszenia pozyskania drewna. W roku 2012, a więc za czasów rządów PO-PSL, kilkukrotnie zmniejszono  pozyskanie drewna ze starzejących się drzewostanów Puszczy do poziomu czterdziestu siedmiu tysięcy metrów sześciennych rocznie. Drastyczne ograniczenie wycinania starzejących się, jednowiekowych, posadzonych ponad sto lat temu drzewostanów, spowodowało lawinowe ich zamieranie z powodu rozprzestrzeniających się różnych chorób. Wraz z zamieraniem drzewostanów, głównie świerkowych z powodu masowego występowania kornika drukarza, zaczęły zanikać siedliska i gatunki ważne z punktu widzenia Natury 2000, co szczególnie dobrze uwidoczniło się w wypadku dominujących powierzchniowo grądów. Tereny o wysokim poziomie wód gruntowych zostały zalane wodą (zdjęcie 1) a tereny o niskim poziomie wód gruntowych zamieniły się w zespoły trawiaste (zdjęcie 2). Uzyskano więc całkowicie odmienny skutek od oczekiwanego. Zamiast ochrony siedlisk i gatunków ważnych z punktu widzenia Natury 2000 doprowadzono do ich zaniku i degradacji. Po przejęciu władzy przez PiS  w roku 2015 o zaistniałej sytuacji Ministerstwo Środowiska poinformowało Komisję Europejską. Zawiadomiono także polską prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstwa.

Działania naprawcze w latach 2016 – 2017

W obliczu poważnego zagrożenia siedlisk, Polska zorganizowała w marcu 2016 roku, konferencję naukową „Puszcza Białowieska – fakty, mity i przyszłość”. W oparciu o wnioski z tej konferencji opracowano program naprawczy zakładający iż podstawą tego programu musi być dobra inwentaryzacja stanu siedlisk i gatunków Puszczy Białowieskiej. Zarówno wnioski jak i założenia programu naprawczego, przetłumaczone na wszystkie języki UE oraz język arabski, chiński i rosyjski zostały przekazane do Komisji Europejskiej. W okresie wegetacyjnym 2016, korzystając z pomocy dziesiątek specjalistów o przekroju wiedzy od archeologii i gleboznawstwa do biologii i ekologii poszczególnych gatunków roślin i zwierząt,  dokonano reprezentatywnej inwentaryzacji przyrodniczej na prawie 1400 powierzchniach badawczych obejmujących całą Puszczę Białowieską, a więc zarówno Białowieski Park Narodowy jak i trzy nadleśnictwa gospodarcze Białowieża, Browsk i Hajnówka. Otrzymane wyniki potwierdziły tragiczną sytuacje siedlisk. Siedlisko grądu uległo degradacji na powierzchni ponad 3 tysięcy hektarów co spowodowało lokalny zanik lub też zmniejszenie występowania ilościowego wielu ważnych gatunków. Według  Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w roku 2017 zapas drewna w drzewostanach w drzewach żyjących szacuje się na poziomie około 22720 tyś. m3 a w drzewach martwych na poziomie ponad 5700 tys. m3. W oparciu o stworzony program i dokonaną inwentaryzację rozpoczęto program naprawczy zmierzający w pierwszym rzędzie do zahamowania masowego pojawu (gradacji) kornika drukarza i zachowania bezpieczeństwa publicznego. W tym też celu, w latach 2016-2017, zgodnie z zatwierdzonymi planami urządzania  lasu, wycięto i wywieziono 256 tys. m3 zaatakowanych przez kornika drukarza świerków oraz, ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa dla poruszających się po Puszczy ludzi, stojących drzew obumarłych. Stanowi to zaledwie 16% rocznego przyrostu oraz 0.56% drewna drzew żywych i 0.45 % wszystkiego drewna na terenie całej Puszczy. Zgodnie z informacjami uzyskanymi z Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych koszty wycinki drzew zamknęły się sumą 57008 tys. zł podczas gdy ze sprzedaży tego drewna uzyskano kwotę w wysokości 37037 tys. zł. Lasy Państwowe poniosły więc koszty, wynikające z konieczności ochrony siedlisk i zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, w wysokości 19971 tys. zł. Pozyskanie drewna na terenie Puszczy  w latach 2016 – 2017 roku to nie chęć zysku. To konieczność poniesienia kosztów na rzecz ochrony siedlisk i gatunków ważnych dla Wspólnoty przy równoczesnym działaniu na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa publicznego.

Dialog

W obecnej sytuacji jest teraz czas na racjonalny dialog w oparciu o konkretne dane. Dialog ten będzie możliwy dlatego że teren Puszczy Białowieskiej podzielono na dwie części . Pierwszą, stanowiącą około 1/3 powierzchni, zgodnie z sugestiami ekocentrystów, po dokonaniu inwentaryzacji, pozostawiono bez jakiejkolwiek ingerencji człowieka, a więc wprowadzono tam także całkowity zakaz wycinania, także  chorych drzew. Druga, zgodnie z sugestiami naukowców dokonujących inwentaryzacji, sugestiami praktyków administracji lasów państwowych  i przeważającej części opinii miejscowej ludności,  została już w roku 2017 poddana działaniom ochronnym mającym na celu zahamowanie procesu zamierania drzewostanów i odtwarzanie siedlisk i siedlisk dla gatunków ważnych z punktu widzenia prawa wspólnotowego. Obie części lasów będą  poddane corocznemu monitoringowi występowania kilkuset gatunków roślin i zwierząt. W obu częściach prowadzona będzie także analiza ekonomiczna uwzględniająca koszty związane z regeneracją i odtwarzaniem zniszczonych siedlisk i gatunków  w kontekście strat i zysków spowodowanych emisją dwutlenku z degradowanych gleb i siedlisk, do atmosfery. Z uwagi na rozgłos międzynarodowy, stawiający Polskę w świetle niszczyciela Puszczy Białowieskiej, Ministerstwo Środowiska poinformowało wszystkie państwa świata o prowadzonym monitoringu  z prośbą o obserwacje i udział w dialogu na podstawie konkretnych danych,  Jedynie w oparciu o nie można będzie powiedzieć kto ma rację i kto powinien ponieść odpowiedzialność, również finansową, za zaistniałą sytuację. Ministerstwo Środowiska kompletuje wszystkie głosy i ich autorów zapraszając wszystkich do Puszczy Białowieskiej. O Puszczy można mówić w Puszczy na bazie konkretnych danych i w towarzystwie ludzi mieszkających w Puszczy.

Konkluzje

Podczas trzech rozpraw  Polska zwracała uwagę iż Komisja Europejska była wielokrotnie wprowadzana w błąd przez kręgi liberalno lewackie. Nieprawdą jest bowiem aby lasy Puszczy Białowieskiej były lasami nietkniętymi ręką człowieka.  Niesłusznym było także drastyczne zmniejszenie pozyskania drewna w lasach gospodarczych Puszczy w roku 2012. Spowodowało bowiem to masowe zamieranie drzew, szczególnie świerkowych, a ślad za tym zanik siedlisk i gatunków ważnych z punktu widzenia Natury 2000. Wykazano także, że tzw. „wycinka drzew” nie była spowodowana chęcią zysku. Wręcz przeciwnie Lasy Państwowe poniosły straty w wysokości  19971 tys. zł i są to poniesione dodatkowe koszty wynikające z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa publicznego i konieczności zahamowania procesu degradacji siedlisk i zaniku gatunków ważnych z punktu widzenia Natury 2000. Polska wypełnia więc w 100% prawo UE w zakresie Natury 2000 i dlatego postuluje o oddalenie skargi jako całkowicie bezpodstawnej. Za oddaleniem skargi przemawia również fakt, iż skuteczność i celowość swoich działań Polska postanowiła udowodnić za pomocą badań. To dlatego 1/3 obszaru Puszczy Białowieskiej została poddana ochronie biernej, bez jakiejkolwiek pozyskania drewna, a 2/3 jest poddana działaniom naprawczym, mającym na celu przywrócenie działalności gospodarczej sprzed włączeniem Puszczy Białowieskiej do sieci Natura 2000. Puszcza Białowieska to perła przyrodnicza. To dziedzictwo kulturowo przyrodnicze miejscowej ludności, polskiego modelu leśnictwa i polskiej myśli ochrony przyrody. To wzór do naśladowania dla całego świata z punktu widzenia koncepcji zrównoważonego rozwoju gdzie Natura 2000 jest wskaźnikiem realizacji tej koncepcji. Aby tak się stało należy rozumieć istotę Natury 2000 a to wymaga głębokiej wiedzy przyrodniczej powiązanej z wiedzą historyczną i spojonym logicznym myśleniem matematycznym. Należy nie obrażać miejscowej ludności i uczyć się od Niej, gdyż Puszcza cierpiała najbardziej wtedy, kiedy złe doświadczenia spotykały miejscową ludność. Każde lekceważenie , złe traktowanie ludzi, przekładało się na szkody w zwierzynie i drzewostanie. Za każdym razem, gdy ktoś z zewnątrz przychodził  z poczuciem wyższości i przekonaniem o słuszności swych racji, a pomijał miejscowych, Puszcza doznawała krzywdy.

Komunikat nr 493 Stowarzyszenia na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju Polski, Stacji Badawczej „D&B” w Tucznie i Samodzielnej Pracowni Oceny i Wyceny Zasobów Przyrodniczych SGGW w Warszawie opublikowany w Nasz Dziennik 11.01.2018 Nr 8(6062)